Komitet Noblowski ogłosił dzisiaj laureatów tegorocznej Nagrody Nobla z fizjologii lub medycyny. Połowę nagrody o wartości 10 mln koron szwedzkich (1,4 mln dolarów) otrzyma Niemiec Harald zur Hausen “za odkrycie ludzkich wirusów brodawczaka (HPV - Human Papilloma Virus), który wywołuje raka szyjki macicy“, natomiast po jednej czwartej dwoje Francuzów Françoise Barré-Sinoussi i Luc Montagnier “za identyfikację ludzkiego wirusa niedoboru odporności (HIV - Human Immunodeficiency Virus).

Moment ogłoszenia laureatów Nagrody Nobla z medycyny lub fizjologii za rok 2008
(Instytut Karolinska, Sztokholm, Szwecja, 06.10.2008, godz. 11:30)

***

Harald zur Hausen (Niemcy)

Harald zur Hausen (Niemcy, ur. 1936 r., Niemieckie Centrum Badań Nowotworów) studiował medycynę na uniwersytetach w Bonn, Hamburgu i Düsseldorfie i w 1960 roku uzyskał stopień doktora medycyny. W swoich badaniach specjalizował się w wyjaśnianiu powstawania nowotworów w następstwie infekcji wirusowych. Już w 1976 roku została opublikowana jego hipoteza, że ludzkie wirusy brodawczaka (Papilloma) odgrywają rolę w powstawaniu raka szyjki macicy. Wkrótce podejrzenia te okazały sie prawdą dzieki skrupulatnym eksperymentom. Na początku lat 80-tych zur Hausen wraz ze swoją grupą badawczą wyizolował po raz pierwszy z tkanki nowotworowej szyjki macicy cząstki wirusowe HPV 16 i HPV 18. Odkrycie podłoża nowotworu doprowadziło do opracowania niezwykle skutecznej szczepionki prewencyjnej, która w 2006 roku trafiła na rynek.
Zobacz pełen życiorys (.pdf) Haralda zu Hausena (z Science-Connections.com)

Najważniejsze publikacje zur Hausena dotyczące:

a) roli wirusa Epsteina-Barr w powstawaniu nowotworów:
H. zur Hausen and H. Schulte-Holthausen
Presence of EB virus nucleic acid homology in a “virus-free” line of Burkitt tumor cells. Nature (London) 227, 245-248, 1970
H. zur Hausen, H. Schulte-Holthausen, G. Klein, W. Henle, G. Henle, P.
Clifford, and L Santesson : EBV DNA in biopsies of Burkitt tumours and anaplastic carcinoma of the nasopharynx. Nature (London) 228, 1056-1058, 1970
H. Wolf, H. zur Hausen and V. Becker
EB viral genomes in epithelial nasopharyngeal carcinoma cells. Nature (London) 244, 245-247, 1973

b) roli wirusów brodawczaka w powstawaniu raka szyjki macicy:

H. zur Hausen
Condylomata acuminata and human genital cancer. Cancer Res. 36, 530, 1976
E.-M. de Villiers, L. Gissmann, and H. zur Hausen
Molecular cloning of viral DNA from human genital warts. J. Virol. 40, 932-935, 1981
M. Dürst, L. Gissmann, H. Ikenberg, and H. zur Hausen
A papillomavirus DNA from a cervical carcinoma and its prevalence in cancer biopsy samples from different geographic regions. Proc. Nat. Acad. Sci. U.S. 80, 3812-3815, 1983
M. Boshart, L. Gissmann, H. Ikenberg, A. Kleinheinz, W. Scheurlen, and H. zur Hausen
A new type of papillomavirus DNA, its presence in genital cancer and in cell lines derived from genital cancer. EMBO J. 3, 1151-1157, 1984
E. Schwarz, U.K. Freese, L. Gissmann, W. Mayer, B. Roggenbuck, and H. zur Hausen
Structure and transcription of human papillomavirus type 18 and 16 sequences in cervical carcinoma cells. Nature 314, 111-114, 1985
zur Hausen, H.
Cervical carcinoma and human papillomavirus: on the road to preventing a major human cancer. Invited Editorial, J. Nat. Cancer Inst. 2001; 93: 252-253.
zur Hausen, H.
Papillomaviruses and cancer: from basic studies to clinical application. Nature Rev. Cancer 2002; 2:342-350.

Wszystkie publikacje zur Hausena w PubMed

***

Ludzki wirus brodawczaka
Human Papilloma Virus
w mikroskopie elektronowym
(foto: NIH, źródło: Wikimedia)

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) należy do rodziny Papillomawirusów. Istnieje około 100 typów tego wirusa, z których część może być przyczyną łagodnych zmian w postaci brodawek (kłykciny kończyste), a część nowotworów złośliwych (rak szyjki macicy).

Większość zakażeń HPV przebiega bezobjawowo. Uważa się, że pod koniec 2010 roku niemal 60% kobiet i mężczyzn będzie zainfekowana wirusem brodawczaka. Dzięki naturalnej odpowiedzi immunologicznej, połowa wirusów ginie samoistnie w ciągu 24 miesięcy od momentu zakażenia. W pozostałych przypadkach, w miejscach wtargnięcia wirusa do organizmu pojawiają się kalafiorowate lub szpiczaste brodawki. Docelowymi dla papillomawirusów są komórki epitelialne skóry i błon śluzowych.

Istnieje około 100 typów wirusów HPV, które można podzielić na 3 grupy, pod względem ryzyka onkologicznego:
- wysokie: typy przede wszystkim 16, 18 oraz 33, 52
- średnie: typy 35, 39, 51
- nieskie: typy 6, 11, 42, 43, 44

Genom wirusa HPV ma wielkość 8kbp w formie kolistej cząsteczki dsDNA, podzielonej na 3 regiony: regulatorowy (duży) odpowiedzialny za ekspresję wirusowego genomu oraz regiony zawierające geny wczesne, to znaczy takie, które odpowiadają za utrzymanie się genomu wirusa w komórce (gen E4), jego replikację (geny E1 i E2) i aktywację cyklu litycznego (geny E5, E6 i E7) i późne (geny L1 i L2) kodujące białka strukturalne. Nić DNA zawiera 8 otwartych ramek odczytu.

Przeczytaj inne newsy nt. wirusa HPV
- Wirusy przyczyną nowotworu płuc?
- Stres zwiększa ryzyko rozwoju raka szyjki macicy
- Tatuaż skuteczną formą podania szczepionki
- W 2008 r. darmowe szczepienia przeciw HPV w Warszawie
- Nowa szczepionka przeciw rakowi szyjki macicy
- Ponad 20 tys. Polek zaszczepionych przeciw HPV
- Ochrona przed papillomawirusami a rak jamy ustnej
- Badania dowodzą skuteczności szczepionki przeciw HPV
- Szczepionka przeciw HPV - ochrona przed rakiem
oraz więcej newsów w kategoriach: WIRUSOLOGIA oraz AIDS,RETROWIRUSY

***

Françoise Barré-Sinoussi (Francja)
(źródło: Pasteur.fr)

Françoise Barré-Sinoussi (Francja, ur. 1947, Institut Pasteur) uzyskała stopień doktora w 1974 roku i rozpoczęła karierę naukową w INSERM. W Instytucie Pasteura zajmowała sie retrowirusami. W grupie badawczej Luca Monatgniera udało jej się w 1983 roku zidentyfikować wirus HIV jako czynnik wywołujący AIDS. Wirus został początkowo nazwany “wirusem związanym z limfoadenopatą”. Dokładnie w tym samym czasie grupa amerykańskich uczonych wokół Roberta Charles‘a Gallo również poinformowała świat o odkryciu dzisiejszego wirusa HIV. Doprowadziło to do wieloletnich sporów o uznanie pierwszeństwa dotyczącego odkrycia. W 1996 roku Barré-Sinoussi otrzymała nominację na stanowisko profesora i kierownika grupy badawczej zajmującej się biologią retrowirusów w Instytucie Pasteura. Barré-Sinoussi ma na swoim koncie ponad 200 publikacji naukowych i udział w ponad 250 konferencjach. Aktywnie uczestniczy również w kampanii na rzecz walki z AIDS i była konsultantem naukowym w programie UNAIDS Światowej Organizacji Zdrowia i Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Wszystkie publikacje Barré-Sinoussi w PubMed

***

Luc Montagnier (Francja)
(copyright: UNESCO)

Luc Montagnier (Francja, ur. 1932, Światowa Fundacja na rzecz Badań i Prewencji AIDS) - francuski wirusolog, współodkrywca HIV w 1983. W latach 1965-1971 pracował w Instytucie Radu w Paryżu, a od 1985, kiedy otrzymał nominację profesorską, jest kierownikiem oddziału wirusologii w Instytucie Pasteura, natomiast od 1990 roku kierownikiem oddziału AIDS i retrowirusów w tym samym instytucie. W 1983 roku był kierownikiem grupy badawczej, która po raz pierwszy zidentyfikowała wirus będący przyczyną AIDS. Od tego momentu doszło do wieloletniej kłótni z Amerykaninem Robertem Charlesem Gallo o prawa do patentu na test wykrywający HIV. Montagnier pierwszy złożył wniosek o patent do Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) - pół roku przed Gallo, jednak to Gallo pierwszy uzyskał patent, ale tylko od amerykańskiego Urzędu Patentowego (USPTO). Po wielu latach spór o ogromnym znaczeniu i potencjale handlowym rozstrzynięty został na drodze politycznej, w negocjacjach uczestniczyli osobiście prezydenci Francji i USA, Jacques Chirac i Ronald Reagan. Później Gallo przyznał, że to jednak francuski zespół był pierwszy.
Monatgnier jest również m. in. założycielem Światowej Fundacji na rzecz Badań i Prewencji AIDS (ang. World Foundation for AIDS Research and Prevention) i koordynuje program międzynarodowej współpracy wirusologów.

Wszystkie publikacje Montagniera w PubMed

***

Ludzki wirus niedoboru odporności - HIV
(źródło: Wikimedia, modyfikacja: Biotechnolog.net)

HIV to wirus z rodzaju lentiwirusów, z rodziny retrowirusów. Atakuje głównie limfocyty T-pomocnicze (limfocyty Th). Wiriony mają budowę kulistą o średnicy ok. 120 nm (60 razy mniej niż komórki krwi) i otoczone są otoczką lipidową, zawierającą liczne białka (glikoproteiny: gp120 u HIV-1 i HIV-2 oraz gp41 u HIV-1 i gp36 u HIV-2). Pod osłonką znajduje się płaszcz białkowy czyli kapsyd, kryjący materiał genetyczny wirusa (RNA) i enzymy: odwrotną transkryptazę, integrazę. Wywołuje AIDS.

Dotychczas poznano 2 typy wirusa (występujących w 6 genotypach, oznaczonych literowo od A do F):
- HIV-1
- HIV-2

Genom wirusa HIV (źródło: Wikipedia)

Genom wirusa HIV składa się z dwóch identycznych nici RNA (znajdują się one w środku wirusa, wewnątrz stożkowatego rdzenia o dł. Ok. 100nm) i ma wielkość 10 tys. par zasad . Genom zawiera 3 geny wspólne dla retrowirusów :
- gag (Group-specific-Antigen): koduje białka nukleokapsydu: p6 i p7, białko kapsydowe p24 i białko matrix p17),
- pol: koduje enzymy - odwrotną transkryptazę, integrazę i proteazę,
- env: koduje gp160 - prekursor białek otoczki gp120 i gp41).
- Poza tym wirus ma co najmniej 6 innych genów (tat, rev, nef, vif, vpu [lub vpx - w przypadku wirusa HIV-2], vpr) kodujących białka regulatorowe.

Przeczytaj inne newsy nt. wirusa HIV
- Rutynowe testy na obecność wirusa HIV w Kalifornii
- Brazylia nie uznaje patentu Gilead na tenofovir
- Interferencyjny RNA hamuje rozwój wirusa HIV-1
- Pacjenci z wirusem HIV żyją dziś średnio 13 lat dłużej
- Nowy program komputerowy do opisu szybkości, z jaką wirus HIV unika odpowiedzi układu odpornościowego
- Ludzkie białko zahamuje infekcję HIV
- Skuteczność terapii antyretrowirusowej HAART związana jest z genotypem chorego
- Komórki macierzyste w mózgu rezerwuarem wirusa HIV
- Deaktywacja wirusa HIV na filtrach z miedzią
oraz więcej newsów w kategorii AIDS,RETROWIRUSY

***

W 2007 roku Nagrodą Nobla podzieliło się dwóch Amerykanów: Mario Capecchi i Oliver Smithies, oraz Brytyjczyk Martin Evans. Jak napisała w uzasadnieniu Komisja Noblowska, “nagrodę przyznano za wykorzystanie zarodkowych komórek macierzystych do modyfikacji genetycznych myszy, co pomogło zrozumieć udział genów w rozwoju zarodków, rozwoju organizmów dorosłych oraz w procesie starzenia się“.

———————————
Przeczytaj również:
- Dziś Nagroda Nobla 2008 z medycyny lub fizjologii!
- Polskie “Noble” 2007 wręczone
- Nagroda Nobla z medycyny lub fizjologii za rok 2007 za badania wykorzystujące komórki macierzyste!